18 Mayıs 2017, Perşembe, 13:33

Şanzıman Türleri | Otomatik, Manuel, CVT, DSG Şanzıman

Şanzıman Türleri | Otomatik, Manuel, CVT, DSG Şanzıman

Şanzıman ya da diğer ismiyle vites kutusu, motordan, baskı balata (kavrama) yolu ile aldığı hareketi istenilen tork değerinde, şaft veya diferansiyele ileten aktarma organıdır. Şanzıman sözcüğü; Fransızca kökenli olup aslı Boite de changement de vitesse‘dir (Okunuşu: Buat dö şanjman dö vites). Fransızcadaki kelime anlamı “Hız Değiştirme Kutusu”dur. Dilimize sadece “şanjman” sözcüğü alınmış ve “şanzıman” şeklinde değişikliğe uğrayarak Türkçeye yerleşmiştir. Şanzımanlar ikiye ayrılır.

Düz Şanzıman

Düz şanzıman, düz vites veya manuel vites olarak adlandırılan bu şanzıman türü debriyajlı sistem içermektedir. Manuel şanzıman, manuel transmisyon veya düz vites, motorlu taşıtlarda yaygın olarak kullanılan bir şanzıman türüdür. Genellikle sürücü tarafından kontrol edilen bir debriyaj ve vites kolundan oluşur. Otomobil sürüş psikolojisinde sürücü manuel viteste aracı daha etkili kontrol ettiğini ve ekonomik açıdan avantaj sağladığını düşünebilir.

Otomatik Şanzıman

Otomatik şanzımanlar, tork konvertörüne sahiptir. Otomatik şanzıman, otomobili kullanırken belli bir motor devri için tekerleklerin devir hızının kademeli olarak yükseltilmesi ya da alçaltılması işleminde sürücünün işini kolaylaştıran bir mekanizmadır. Otomatik şanzımanda, sürücü genelde sadece 4 seçenekten yani Boş (N), İleri (D), Geri (R) ve Park (P) viteslerinden birini seçer. Bazı otomatik viteslerde S (Sport) modu da bulunmaktadır. Otomatik şanzıman, sarsıntısız geçişleri motorun devir durumuna göre kendiliğinden ayarlar. Manuel şanzımana göre yakıt tüketimi biraz daha fazla olabilir.

Şanzıman Türleri | Otomatik, Manuel, CVT, DSG Şanzıman
Şanzıman Türleri | Otomatik, Manuel, CVT, DSG Şanzıman

CVT Şanzıman

CVT (Constantly Variable Transmission), Türkçe’ye “sürekli değişken iletim” yada “sürekli değişken hareket iletimi” olarak çevrilmektedir. Bazı yabancı kaynaklarda bu şanzıman sistemine “Twist and Go” (Çevir ve Git) denilmektedir. Elektronik olanı ise ECVT şeklinde kısaltılmıştır. CVT şanzıman günümüzde scooter’lardan binek araçlara birçok motorlu taşıtta görev yapan bir sistemdir. Otomatik vites kategorisinde değerlendirilen bu sistemde debriyaj ve vites kutusu bulunmamaktadır. Bir çeşit makara-kasnak sistemi ile gücün motordan tekerleklere iletimi sağlanır. CVT şanzımanda dişli bulunmamaktadır. Onun yerin konik yapıda makaralar bulunur. Bu makaraların yalnızca üst ve alt sınırı bellidir. Onun dışında bu üst ve alt sınır arasında teorik olarak sonsuz vites bulunur. Bu sayede aracın hızına bağlı olmaksızın yalnızca motor hızına bağlı kalarak sistem en uygun vites seçimini yapabilmektedir. Honda gibi Japon otomobillerinde sık rastlanan bir şanzıman tipidir.

DSG Şanzıman

Manuel ve Otomatik Şanzıman haricinde manuel vitesin ekonomikliğini ve otomatik vitesin rahatlığını birlikte sağlayan DSG şanzıman mevcuttur. Direkt-Schalt-Getriebe, Direct-Shift-Gearbox veya başka bir deyişle Çift Kavramalı Şanzıman olarak adlandırılan DSG şanzıman türü otomatik vites sistemlerinde bir devrim niteliği taşımaktadır.

Şanzıman Türleri | Otomatik, Manuel, CVT, DSG Şanzıman
Şanzıman Türleri | Otomatik, Manuel, CVT, DSG Şanzıman

Konvansiyonel otomatik vites sistemlerinin, yüksek yakıt tüketimi, yüksek ağırlık, düşük performans ve yüksek emisyon değerlerinden ibaret olan tüm kötü yönlerini ortadan kaldıran bu kompakt ve hafif şanzıman sistemi ile otomobiller, manuel vitesli araçlardan bile daha performanslı, daha düşük yakıt tüketimine sahip ve daha doğa dostu olabilmiştir.

DSG Şanzımanın Çalışma Prensibi

Temel yapı itibariyle, birbiri ile senkronize çalışabilen iki ayrı milde sıralanmış vites seviyeleri, çoklu plakalı çift kavrama (debriyaj) ve yüksek kapasiteli bir mekatronik üniteden meydana gelen DSG şanzımanda, 1-3-5-7 numaralı vitesler bir milde, 2-4-6-R numaralı vitesler ise ikinci bir milde sıralanmıştır. Örneğin, 3. viteste seyrederken sistem, 3 numaralı vitesin miline bağlı olan kavramayı kapatmış ve gücü bu milden aksa aktarmaktadır. Bu esnada, olası bir vites yükseltmesine ön hazırlık için ise 4. vites, ikinci mil üzerinden seçilmiş ancak debriyajı açık bekletilmektedir. Vites yükseltme aşamasında yapılacak şey basittir: birinci milin debriyajını açmak ve hızla ikinci milin debriyajını kapatmak. DSG tiplerine göre farklılık gösterebilen bu işlem ortalama 300 ms sürmektedir.

Bu yüksek hızlı vites değişim yeteneği, DSG’nin kesintisiz güç aktarımının, hissedilemeyen vites geçişlerinin, yüksek performansının ve düşük yakıt tüketimi ile düşük emisyon değerlerinin sırrıdır. 6 ileri DSG tiplerinde ıslak kavrama sayesinde yüksek 350 NM’e kadarki torklar kaldırılabilmektedir. Daha düşük torka sahip motorlarda ise daha seri vites geçişlerine ve bir miktar daha yüksek verimliliğe sahip kuru kavramalı, maksimum 250 NM tork dayanımlı, 7 ileri DSG tipi kullanılmaktadır. Daha yüksek performanslı motorlar ve ağır motor yükü şartlarında çalışacak modeller için ise ıslak kavramalı 7 ileri DSG tipleri kullanılmaktadır.

DSG Şanzıman Kullanan Markalar

Çift kavramalı yada bilinen diğer adıyla DSG (Direct Shift Gearbox), vitesleri diğer dişli şanzımanlardan daha hızlı değiştirebilen bir tür otomatik şanzımandır. Çift kavramalı şanzıman, geleneksel otomatik ve düz vites sistemlerine nazaran daha fazla güç ve daha iyi bir kontrol sağlamaktadır. İlk olarak Volkswagen (DSG) ve Audi (S-tronic) tarafından kullanıma sunulan çift kavramalı şanzıman daha sonraları Seat, Skoda, Nissan, Mitsubishi, Bugatti, BMW ve Porsche gibi otomotiv üreticileri tarafından da kullanılmaya başlamıştır.

 

Şanzıman Türleri | Otomatik, Manuel, CVT, DSG Şanzıman

 

Benzer yazılar

3 Yorum

  1. Mert Günalp

    Opel astra otomatik vites araç kullanıyorum şu an. Manuelden bin kat daha iyi bence. Imkanım olursa Dsg şanzımanlı bir otomobile geçmeyi çok isterim. DSG’de yakıt tüketimi ne kadar oluyor acaba diğer şanzımanlı araçlara göre?

  2. Gerçekçi

    Gaz fren şanzıman halim duman. DSG şanzımanı ve CVT şanzımanı hep merak etmişimdir. CVT şanzıman ile ilgili detaylı bir çalışma yapabilirsiniz.

  3. Cihan

    Manuel vitesi tercih ederim. Otomatik vitesi genelde bayanlar tercih ediyor. Manuel vitesli aracla daha da butunlestigimi hissediyorum. Kontrolun tamamen bende oldugunu hissediyorum.

Yanıt verin.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir